VIII Konferencja Polskiego Towarzystwa Psychoterapii Psychodynamicznej

W dniach od 5 do 6 września w Krakowie, po raz kolejny miała miejsce Konferencja Polskiego Towarzystwa Psychoterapii Psychodynamicznej, w której uczestniczyło dwóch pracowników naszej Poradni. Poniżej krótka relacja z wydarzenia, obfitującego w przemyślenia, na gruncie bardzo aktualnych w ostatnim czasie dyskusji w obszarze zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży.

Konferencja zorganizowana przez PTPp w tym roku skupiała się wokół problematyki psychoterapii psychodynamicznej dzieci, młodzieży i młodych dorosłych. Poza gośćmi z polskiego środowiska psychoterapii, znaleźli się również znakomici prelegenci zagraniczni, m.in. ze Stanów Zjednoczonych z Instytutu Zaburzeń Osobowości oraz z Weill College of Medicine na Uniwersytecie Cornell – profesor Frank Yeomans oraz profesor Karin Ensink, bliscy współpracownicy profesora Otto Kernberga.

W trakcie dwudniowej konferencji obficie dyskutowano nad problematyką zaburzeń wśród młodszych pacjentów.

Jako pierwszą poruszono problematykę psychoterapii psychodynamicznej młodzieży z diagnozą Zespołu Aspergera („Możliwości i ograniczenia zastosowania grupowej psychoterapii dynamicznej w leczeniu pacjenta młodzieżowego z Zespołem Aspergera”). Autorki w swoim wystąpieniu zwróciły uwagę m.in. na funkcjonowanie rodzin i osób z ZA w społeczności, typowe mechanizmy obronne stosowane przez młodzież ze spektrum, sposoby radzenia sobie z funkcjonowaniem w grupie oraz liczne niepowodzenia pacjentów w tym obszarze. Następnie autorki, bazując na przykładach z własnej praktyki klinicznej, przedstawiły model terapii pacjentów z ZA w ramach grupy terapeutycznej: jednej dla młodzieży niżej zorganizowanej, z licznymi trudnościami i obniżonym potencjałem (grupa jednorodna pod względem diagnozy) oraz drugiej dla młodzieży wysokofunkcjonującej (grupa zróżnicowana pod względem diagnoz uczestników). Na szczególną uwagę zasługuje fakt, iż w toku prezentacji/ dyskusji przedstawiono wzajemny pozytywny wpływ uczestnictwa pacjenta z diagnozą ZA w grupie dzieci z odmiennymi od autyzmu zaburzeniami. Wykazywano wzajemne korzyści dla uczestników. Udowodniono, że obecność młodzieży z Zespołem Aspergera w grupie terapeutycznej wpływa na większe zdynamizowanie procesu grupowego oraz na denarcyzację innych uczestników. Dzięki szczerości młodzieży, wynikającej niejako z istoty samego zaburzenia (nastolatek z Zespołem Aspergera „prawdę” Ci powie) możliwe jest bezpieczniejsze opracowanie treści w grupie młodych ludzi, dla których przekaz rówieśniczy ma większą moc oddziaływania. Z kolei dla samych atypowych nastolatków, korzyść z funkcjonowania i rozwoju w grupie młodzieży typowej, posiadającej rozwinięte kompetencje w zakresie rozumienia sytuacji społecznych, wydaje się równie nieoceniona. Wystąpienie wieńczyła ciekawa refleksja zawarta w cytacie, którą warto odnieść do pracy z dziećmi czy młodzieżą z tym zaburzeniem: „Poznać jedną osobę z ZA, to jak… poznać jedną osobę z ZA” (Shore).

W drugim wystąpieniu, zatytułowanym: „Rozwój i patologia seksualności w koncepcjach psychoanalitycznych”, zaprezentowano rozumienie rozwoju seksualnego człowieka w kontekście modelu strukturalno-popędowego Freuda. Następnie na bazie tych rozważań, dyskutowano nad normą i patologią w rozwoju seksualnym młodych pacjentów. Zarysowano również obszary orientacji homoseksualnej męskiej i żeńskiej oraz problematykę perwersji.

Trzecie wystąpienie dotyczyło: „Wycofania z kontaktu dziecka i depresji poporodowej matki – psychodynamicznej terapii matki i niemowlęcia”. Omówiono m.in. psychologiczne i neurobiologiczne znaczenie wczesnej relacji matka-dziecko, szczególnie w obszarze trudności matek i ich wpływu na rozwój niemowlęcia, również w kontekście wzorców przywiązania. Konkluzją z tych rozważań było stwierdzenie, iż zaburzenia depresyjne w czasie ciąży czy w okresie połogu są istotnym czynnikiem zwiększającym prawdopodobieństwo występowania zaburzeń u dzieci (czynnik traumatyzujący w rozwoju), również tych o charakterze somatycznym. Zwrócono również uwagę na zintensyfikowanie oddziaływań w obszarze opieki psychologicznej dla kobiet w okresie ciąży, jako czynnik ochronny dla samych niemowląt (nieleczona depresja matki = dwoje pacjentów).

Czwarte wystąpienie poświęcono „Intrapsychicznym i interpersonanym uwarunkowaniom uzależnień od substancji psychoaktywnych u dzieci i młodzieży”. W swojej prezentacji autorka odniosła się do podstawowych zagadnień z zakresu neurofizjologii uzależnień. Zwrócono uwagę na brak równowagi między nadaktywnym systemem nagrody a niedostatecznie aktywnym systemem kontroli w mózgu. Prelegentka określiła, iż istnieje wspólne podłoże dla rozwoju wzorców przywiązania i uzależnienia (powiązanie z dopaminowym układem nagrody). Omówione zostały czynniki ochraniające i predysponujące do uzależnienia oraz odniesienie ich do różnych zaburzeń wieku rozwojowego, w tym kształtujących się zaburzeń osobowości oraz nieprawidłowych wzorców przywiązania.

W ostatnim wystąpieniu podjęto się próby wyjaśnienia znaczenia „systemów neuroafektywnych w psychoterapii dzieci i młodzieży”. Przedstawiono teorię Jaaka Pankseppa, amerykańskiego neurologa i psychobiologa, zajmującego się neurobiologicznymi mechanizmami emocji. W niezwykle ciekawy sposób przedstawiono założenia teorii 7 systemów neuroafektywnych: poszukiwania (system dominujący), wściekłości, lęku, pożądania, opieki, paniki-smutku i zabawy. Ukazano ich wzajemne funkcjonowanie oraz stany nierównowagi mogące wpływać na pojawienie się określonych zaburzeń psychicznych.

W drugim dniu konferencji swoje wystąpienia zaprezentowali goście zagraniczni. Problematyka skupiała się wokół diagnozy zaburzeń osobowości u adolescentów; diagnozy różnicowej między typowymi dla dojrzewania kryzysami rozwojowymi a już obserwowalnymi nieprawidłowościami w rozwoju struktury osobowości. Jednocześnie, co zaznaczyli goście, stopniowo odchodzi się od modelu, w którym diagnoza zaburzeń osobowości zarezerwowana jest wyłącznie dla osób dorosłych. Podkreślono rolę i znaczenie wczesnej diagnozy-prognozy w rozwoju osobowości adolescenta, jako istotnej dla planowania leczenia i kierowania rozwoju na właściwy tor, poprzez pracę nad obszarami deficytowymi, jak również wzmacnianie dostępnych zasobów.  

Konferencja zakończyła się panelem dyskusyjnym. Wielość pytań i refleksji pokazała, jak istotnym i rozległym tematem są zagadnienia psychoterapii dzieci, młodzieży i młodych dorosłych.

 

sporządziła
Izabela Chróst-Jóżwiak
pedagog